تبلیغات
مقالات دانشجویی - استانداردهای ISO 9000



Admin Logo
themebox Logo



تاریخ:شنبه 14 آبان 1390-11:36 ق.ظ

نویسنده :شمسی فیروزیان

استانداردهای ISO 9000

مقاله‌ای را كه خواننده عزیز ملاحظه می‌كند، ترجمه مقاله آقای مت سیور (Matt Seaver ) تحت عنوان
ISO 9000 focus moves from compliance to achieving results است كه در مجله وزین ISO management systems در تاریخ March-April 2002 به چاپ رسیده است. نویسنده كه عضو كمیته ISO/TC 176 می‌باشد، در تهیه استانداردهای ISO9000 در سال‌های 1994 و 2000 فعالیت جدی داشته است. نویسنده دارای مدرك دكترا در بیوشیمی است و مدت 13 سال با سمت مدیر كیفیت در یك كارخانه تولید كننده غذای كودك سابقه دارد. آقای مت سیور چند جلد كتاب در موضوع استاندارد نوشته ‌است كه یكی از آنها «اجرای ISO9000:2000 » است. یكی از نكات قابل توجه در این مقاله، نگاه به استاندارد ISO9004:2000 و استفاده از آن در طراحی سیستم‌های جامعتر است. به نظر مترجمان، ترجمه این مقاله با توجه به نیاز جامعه ایران برای درك بهتر استاندارد مفید می‌باشد و امیدواریم كه خوانندگان عزیز و متخصصان گرامی از خواندن این مقاله بهره برند و موارد كاستی‌ها را مشفقانه تذكر دهند.

استانداردهای ISO 9000
انكار این موضوع كه مجموعه استانداردهای ISO9000 در گذشته مورد انتقادات شدید قرار گرفته، سودی در برنخواهد داشت. بیشتر این انتقادات مربوط به نقاط ضعف لمس شده در زمینه ارائه منافع واقعی و تكیه استاندارد بر كاغذبازی بوده‌ است. من همواره احساس كرده‌ام كه این ناكامی بیشتر به علت راه و روش پیاده‌سازی سیستم‌های كیفیت است و به ضعف ماهیتی در استاندارد مربوط نیست.
با توجه به روح واقعی مشتری‌گرایی كمیته فنی ISO/TC 176 كه مسؤول استانداردهای ISO 9000 است، پس از نظرسنجی جهانی در مورد نیازمندی‌های مشتری با دید استاندارد مناسب برای قرن 21 ، تغییرات عمده‌ای در این استاندارد ایجاد شد. در نتیجه، مجموعه استاندارد بسیار متفاوتی از آنچه در 14 سال گذشته ارائه شده، به دست آمد.

تغییرات اساسی
استانداردهای جدید از دیدگاه‌های مختلف با استانداردهای قدیمی تفاوت‌های اساسی دارند. دو نمونه از این تفاوت‌ها عبارتند از:
اول: ابتكارات استاندارد جدید كه باید برای سیستم مدیریت كیفیت اجرا شود. این ابتكارات بر مبنای هشت اصل كیفیت كه جوهر مدیریت كیفیت خوب را در خود دارند، استوارند؛ این اصول عبارتند از:
ـ مشتری‌گرایی: موفقیت كلی یك سازمان به میزان راضی كردن انتظارات مشتریانش بستگی دارد.
ـ رهبری: بدون داشتن تعهد محكم و رهبری مدیریت ارشد، كلیه تلاش‌ها با شكست مواجه خواهد شد. مدیریت ارشد جو سازمان را تعریف می‌نماید و این مسأله، رفتار سایر كاركنان در سازمان را معین می‌كند.
ـ مشاركت دادن مردم و كاركنان: بدون همكاری كلیه اشخاص مرتبط، امكان پاسخگویی به اهداف اندك است. كاركنان بایستی در كلیه سطوح مشاركت داشته باشند و باید احساس كنند كه منافعشان در گرو موفقیت سازمان است.
ـ فرایندگرایی: اگر هر گونه مأموریت یا پروژه به صورت فرایند نگریسته شود، بهتر اجرا می‌شود تا به صورت وظایف ناپیوسته فردی.
ـ رویكرد سیستمی به مدیریت: چنانچه فرایندهای مختلف فعالیت‌های تجاری یك سازمان به صورت قسمتی از یك سیستم كلی كنترل شوند، از مدیریت اثربخش‌تری برخوردار خواهند شد. مدیریت تعامل فرایندها، به هر فرایند جهت دستیابی به اهداف سازمان كمك خواهد كرد.
ـ بهبود مستمر: نباید برای همیشه به عملكرد در یك سطح راضی شد. یكنواختی خوب است، ولی بهبود دادن بهتر است. رقبا در حال بهبود مداوم هستند؛ ما نیز چنانچه بخواهیم موقعیت خود را نسبت به آنان حفظ كنیم، نیاز به بهبود داریم.
ـ رویكرد واقعی به تصمیم‌گیری (كارشناسی): در اغلب اوقات تصمیمات بر پایه احساسات و عواطف گرفته می‌شوند. تصمیم‌گیری بر پایه جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها و واقعیات، اثربخش‌تر است.
ـ منافع متقابل با تأمین‌كنندگان: با ایجاد رابطه قوی با تأمین‌كنندگان مورد اعتماد و قابل تكیه، كیفیت و قابلیت اعتماد به طور قابل توجهی بهبود یافته و منافع مالی خوبی برای طرفین حاصل خواهد شد.
اگر چه تمام مطالب بالا كاملاً قابل قبول هستند، اما مطلب تكان‌‌دهنده جدیدی گفته نشده است. به راستی چند نفر از ما صادقانه می‌تواند بگوید كه در گذشته بر اساس اصول فوق‌الذكر عمل كرده و فقط در موردش حرف نزده است؟
دوم: تغییر دوم در رویكرد به انتقادات اصلی دو نسخه پیشین استاندارد مربوط می‌شود. در دو نسخة پیشین به نظر نمی‌رسید كه بخواهند در عملكرد و نتایج بهبود واقعی ایجاد كنند؛ ولی در عوض بر انطباق سیستم با روش‌های اجرایی و تشریفات آن تمركز داشتند.
اهمیتی كه از كاغذبازی به دست آمد، هرگز مد نظر نویسندگان اولیه استاندارد نبود. كننده‌های واقعی در تهیه استاندارد نقش چندانی نداشتند، بلكه فقط مشاهده‌‌گرها بودند كه تصمیم گرفتند «روش اجرایی»، یعنی «روش اجرایی مستند». در نتیجه بسیاری از ما مجبور شدیم نظام‌نامه‌های حجیم با روش‌های اجرایی بسیار تفضیلی تهیه كنیم و این واقعیت را فراموش كردیم كه ممكن است كاركنان آموزش بالا دیده و یا از نزدیك سرپرستی شده را نادیده بگیریم. اغلب در این نظام‌نامه‌ها، قسمت‌های حجیمی از مفاد تهیه شده از سایر مستندات (برای مثال تأمین كننده تجهیزات) وجود دارد كه با اندكی تأمل درمی‌یابیم كه این مستندات ارزش چندانی ندارند؛ اما متخصصان می‌گفتند كه باید اینها را تهیه كنید.
خوشبختانه در حال حاضر این رویكرد در استاندارد جدید تشویق نمی‌شود. در واقع، فقط شش روش اجرایی مستند، تجویز شده است كه به قرار زیر هستند:
- كنترل مستندات
- كنترل سوابق
- ممیزی داخلی
- كنترل عدم انطباق
- اقدام اصلاحی
- اقدام پیشگیرانه
این بدان معنی نیست كه به دیگر روش‌های اجرایی نیازی نیست. بعید به نظر می‌رسد كه یك سیستم اثربخش فقط دارای شش روش اجرایی باشد. نكته اینجاست كه هر سازمان با توجه به شرایط كاری، روش‌های اضافه اجرایی مورد نیاز را به سیستم خود اضافه خواهد كرد.

تغییر مستندات موجود
اولین سؤالی كه اغلب در مورد مستندات پرسیده می‌شود، این است كه آیا نیاز به تغییر نظامنامه كیفیت و سایر اسناد كیفیتی وجود دارد؟ جواب كوتاه این است كه بعضی از تغییرات، ضروری خواهد بود. در سند راهنمای صادر شده از كمیته ISO/TC 176 ، صریحاً گفته شده كه در ایجاد تغییرات الزامی وجود ندارد؛ اما در عمل با سیستم جدید، مدیریت بدون تغییرات، با مشكل مواجه خواهد شد.
تغییرات مورد نیاز در دو قسمت مطرح می‌شوند؛ تغییرات در نظامنامه و عناصری كه در سیستم كیفیت جاری وجود ندارند.
تنظیم نظامنامه موجود با ساختار جدید، در نظر كاری بیش از جابه‌جا كردن مطالب (Cut & Paste) است؛ زیرا در عمل، كار پیچیده بوده و نیازمند تسلط كافی به استاندارد جدید می‌باشد.
وقتی ارتقای سیستم انجام شد، چنانچه شكافی در سیستم باشد، مشخص خواهد شد؛ میزان این شكاف‌ها، به میزان همه جانبه بودن سیستم بستگی دارد. آنگاه باید برای عناصر جدید سیستم، روش‌های اجرایی اضافه و به شیوة جدید نوشته شوند؛ به نحوی كه از جزئیات غیرضروری و یا مفادی كه مفید نیستند، اجتناب شود.
در بعضی از سازمان‌ها كار كمتری برای ارتقای سیستم وجود خواهد داشت. بیشتر كارفرمایان من، اقدامات لازم كمتری خواهند داشت؛ زیرا من همیشه كارفرمایان را ترغیب كرده‌ام تا به عنوان مثال، فرایندهای خود را مستند كنند و كانال‌های مؤثری جهت اطلاع‌رسانی ایجاد نمایند؛ معمولاً این فعالیت‌ها را  فقط بر اساس اینكه مفید هستند، توصیه می‌كنم، نه به دلیل آنكه به طور مشخص الزامی و ضروری می‌باشند. بعضی از سازمان‌ها حداقل الزامات را جهت انطباق انجام می‌دهند و به این نكته كه كوشش كنند از سیستم ISO9000 به عنوان ابزاری برای رسیدن به نتیجه استفاده نمایند، توجه نمی‌كنند.

نتایج از شیوه‌ها مهمترند
استانداردهای ISO9001 و ISO9004 بیشتر بر نتیجه تأكید می‌كنند و به شیوه‌های كسب انطباق با روش‌های اجرایی مستند كمتر توجه دارند. در مورد یك سازمان آموزشی نقل می‌كنند كه می‌خواست فهرست ثبت مدرسان خود را به‌روز كند. در روش اجرایی جدید خواسته شده بود كه مدرسان دارای گواهینامه صلاحیت آموزش باشند. بعضی از مدرسان قدیمی، شواهد عینی مراحل آموزشی لازم برای تدریس را گم كرده ‌بودند. در نتیجه برای باقی ماندن در فهرست مدرسان، مجبور شدند دوره مهارت آموزشی را مجدداً طی كنند! در این داستان، به اشتباه وسیله جای هدف را گرفته است. هدف از این كار حصول اطمینان از صلاحیت كلیه مدرسان در فهرست بود و یك عامل در ارزیابی اثربخشی مدرس، كنترل صلاحیت وی بود. ولی بعداً گواهی آموزشی، «شرط لازم و كافی» برای اثبات صلاحیت شد. در نتیجه این واقعیت كه راه‌های دیگری برای اثبات مهارت آموزشی مدرس وجود دارد و شخصی كه با موفقیت در دوره مهارت آموزشی حضور یافته است، ممكن است در عمل مدرس خوبی نباشد، نادیده گرفته شده ‌است.
هرگز هدف را با وسیله اشتباه نگیرید؛ روی نتایج تمركز كنید و نه روی وسیله.
ISO9000 ابزاری برای كمك جهت دستیابی به هدف است و خودش نباید هدف باشد.

ساختار جدید
تغییر واضح دیگر در سیستم، به ساختار استاندارد مربوط است. در حال حاضر طیف استانداردهای خانواده ISO9000 یكی شده و به دو استاندارد اجرایی ISO9001 و ISO9004 تبدیل شده‌ است. استاندارد ISO9002 و ISO9003 دیگر وجود ندارند. از این به بعد، همه با الزامات مستند یك استاندارد ISO9001 كار خواهند كرد و در مواقعی كه یك الزام خاص كاربرد ندارد،‌ در دامنه كاربرد سیستم گواهینامه كیفیت به آن توجه خواهد شد.
به علاوه، استاندارد ISO9001 و ISO9004 با یكدیگر بیشتر هماهنگی دارند. در گذشته، كاربران استاندارد همیشه نقش استاندارد ISO9004 را خوب درك نمی‌كردند و آن را به عنوان راهنمایی جهت انطباق با استاندارد ISO9001 و اجرای آن تلقی می‌كردند. در واقع تفكر محض پیاده‌سازی استاندارد صحیح نیست. مفاد ISO9001 فقط مجموعه‌ای از وظایفی است كه باید در هر سیستم مدیریت كیفیت برای حصول اطمینان از كسب كیفیت محصول و رضایت مشتری انجام شود.
استاندارد ISO9004 به عنوان سندی است كه تشریح می‌كند یك سیستم با توجه به طرف‌های ذی‌نفع، چه چیزهایی باید داشته باشد. در حال حاضر، پاراگراف‌های این دو استاندارد شبیه هم هستند. ISO9004 در عمل بهترین راهنما یا روش كار برای تهیه سیستم كیفیت با هدف رسیدن به بهترین نتیجه می‌باشد. در حالی كه ISO9001 فعالیت‌های مشخصی را كه سازمان به دلیل كسب رضایت مشتری و یا تضمین كیفیت باید انجام دهد، تشریح می‌كند.
در خصوص استاندارد ISO9004 جدید بایستی به طور واضح گفت كه این استاندارد راهنمای خاصی برای انطباق با الزامات ISO9001 ارائه نمی‌كند. به علاوه، بعضی از مفاد استاندارد ISO9001 كه بنا به تعریف الزامی تلقی نمی‌شوند، به دلیل كمك به موفقیت سازمان، باید در سیستم مدیریت اجرا شوند.

رویكرد فرایندی و طراحی سیستم
یكی دیگر از تغییرات پایه‌ای كه انتظار می‌رود با اجرای این استاندارد ایجاد شود، استفاده از رویكرد فرایندی در مدیریت كیفیت و ساخت سیستم مدیریت حول محور فرایندهاست. منافع این رویكرد عبارت است از برانگیختن توجه دقیق ما به ماهیت كار و اجبار ما برای داشتن نگاهی كلی بر كلیه فعالیت‌ها و توجه به نحوه تعامل آنها با یكدیگر. ساختار استاندارد قبلی، نسبت به ساختمان سیستم كیفیت رویكردی جزیره‌ای داشت. همه با 20 عنصر استاندارد آشنا بودند و بسیاری در هنگام طراحی سیستم‌ها از بالا شروع كرده و آنچه را برای هر عنصر مناسب تشخیص می‌دادند، پیش‌نویس می‌كردند؛ آنگاه مستندات در یك یا چند نظام‌نامه قرار می‌گرفت و به هر یك اسم متناسب با آن داده و سپس سوابق جمع‌آوری می‌شد. پس از تكمیل كار، هیچ مانعی برای نصب گواهینامه روی دیوار سالن در سازمان وجود نداشت. در آن نقطه، هدف كامل حاصل می‌شد و ISO9000 به طور كامل در دسترس بود؛ زیرا ISO9000 هدف بود.
نسخه 2000 ، طراحی سیستم مدیریت را موضوعی پیچیده‌تر كرده است؛ دیگر چك‌لیست ساده 20 عنصری وجود ندارد. كاربر اجبار دارد كه به شرایط كلی در داخل سازمان توجه كند. قابل توجه اینكه خیلی از سازمان‌ها سیستم ISO9000 داشته‌اند، ولی به این وظیفه اصلی توجه نكرده‌اند.
در سیستم چك‌لیست 20 عنصری، استخوان‌بندی سیستم در بشقاب ارائه می‌شد و متأسفانه بسیاری توجه بیشتر به جلو نداشتند و فقط بر اساس چك‌لیست حركت می‌كردند و برای هر عنصر یك روش اجرایی و چند برگ سابقه می‌ساختند و ممیزی داخلی به طور ساده عبارت بود از حصول اطمینان از پیروی این روش‌های اجرایی و تكمیل صفحه‌های سوابق. با این روند، گله داشتیم كه ISO9000 برای ما در واقع كاری انجام نمی‌دهد.

فرصتی برای شروع تازه
گرچه اغلب در مورد حجم كار در تنظیم سیستم‌های سازمان با الزامات استاندارد جدید، شكایاتی وجود دارد، اما می‌توان این طور به موضوع نگاه كرد كه با اجرای این استاندارد، فرصتی برای بهبود سیستم‌ها ایجاد می‌شود كه بدون آن، بهبود سیستم عملی نمی‌شد.
سیستم اولیه استاندارد بر اساس توصیه‌های افراد خارج از گود تهیه شده بود. در آن زمان، نسبت به استاندارد و اهداف آن بینش ناچیزی وجود داشت و به ناچار تا اندازه زیادی به كیفیت راهنمایی‌های دریافت شده، وابسته بودیم و متأسفانه باید گفت كه اگر این راهنمایی‌ها غلط نبودند، معمولاً معیوب بودند.
اكنون با استاندارد محافظه‌كارانه‌تر برخورد می‌كنیم و نسبت به انتظارات خود از آن، انتقادی‌تر عمل می‌نماییم؛ لذا دیگر به متخصصان اجازه نمی‌دهیم ما را به اجرای وظایفی وادار كنند كه دارای منافع معینی نیستند. اكنون ما فرصت داریم تا قسمت‌های تكراری و غیر مؤثر سیستم را جراحی كرده و آن را به چیزی دارای منافع واقعی و قابل اندازه‌گیری تبدیل كنیم.

نظرات() 
buy cialis online safely
جمعه 16 آذر 1397 02:23 ب.ظ

You made your point pretty effectively!!
cialis rezeptfrei only now cialis for sale in us cialis side effects dangers we like it safe cheap cialis when will generic cialis be available tarif cialis france purchase once a day cialis cialis 20 mg best price cialis online holland cialis 50 mg soft tab
Cialis 20 mg
پنجشنبه 15 آذر 1397 07:15 ب.ظ

Position very well considered..
we like it safe cheap cialis no prescription cialis cheap generic cialis 20mg tablets the best choice cialis woman how to purchase cialis on line order a sample of cialis comprar cialis navarr cialis canadian drugs generic cialis soft gels canada discount drugs cialis
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 11:40 ب.ظ

Info effectively used!.
low cost cialis 20mg only best offers cialis use cialis ahumada cialis cipla best buy cialis therapie cialis 20 mg best price cialis daily reviews cialis 20 mg dosagem ideal cialis price cialis best
buy cialis usa
چهارشنبه 14 آذر 1397 08:04 ق.ظ

You actually said that exceptionally well!
cialis generique legalidad de comprar cialis enter site very cheap cialis does cialis cause gout cialis en 24 hora generic for cialis buy cialis cialis 20 mg cut in half prix de cialis il cialis quanto costa
buy cialis online without a prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 08:32 ب.ظ

Appreciate it! Numerous write ups!

generic cialis with dapoxetine sialis does cialis cause gout cialis therapie rezeptfrei cialis apotheke buy name brand cialis on line we recommend cialis info cialis daily dose generic cialis generico online brand cialis nl
buy cialis usa
سه شنبه 13 آذر 1397 09:39 ق.ظ

Awesome info, Regards!
how does cialis work ou acheter du cialis pas cher cialis 5 mg weblink price cialis we like it cialis price we choice free trial of cialis cialis authentique suisse cialis farmacias guadalajara cialis uk next day cialis dosage amounts
Buy cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 09:48 ب.ظ

Nicely put, Regards.
cialis 5 mg buy cialis cipla best buy cialis sale online cialis generico online overnight cialis tadalafil buy cheap cialis in uk tarif cialis france enter site 20 mg cialis cost tadalafilo rezeptfrei cialis apotheke
buy cheap cialis on line
دوشنبه 12 آذر 1397 09:11 ق.ظ

Awesome stuff. Thanks a lot!
comprar cialis navarr cialis kamagra levitra cialis qualitat click here cialis daily uk cialis 20mg cialis pills in singapore precios de cialis generico bulk cialis bulk cialis cialis canadian drugs
Cialis online
یکشنبه 11 آذر 1397 08:33 ق.ظ

Really loads of superb data.
weblink price cialis tadalafil 5mg buy cialis online cheapest cialis dosage recommendations cialis prezzo di mercato cialis for bph when can i take another cialis cialis from canada side effects for cialis cialis alternative
buy cialis no rx
شنبه 10 آذر 1397 09:28 ب.ظ

Thanks a lot, Very good stuff.
cialis rezeptfrei venta cialis en espaa cialis 5 mg effetti collateral where do you buy cialis cialis alternative buy cialis cialis taglich online cialis dosagem ideal cialis cuanto cuesta cialis yaho
Cialis prices
شنبه 10 آذر 1397 08:17 ق.ظ

Incredible a lot of excellent knowledge.
cialis 05 we like it cialis price order generic cialis online cialis generico online cialis official site cialis vs viagra generic cialis 20mg uk tadalafilo wow cialis tadalafil 100mg acheter du cialis a geneve
buy cialis without a doctor's prescription
جمعه 9 آذر 1397 08:59 ب.ظ

Whoa a lot of wonderful material!
if a woman takes a mans cialis cialis generique cialis 200 dollar savings card tarif cialis france tadalafil 20mg cialis 20 mg best price cialis y deporte cialis for sale south africa cialis prices cialis pills boards
buy cheap cialis no prescription
جمعه 9 آذر 1397 09:05 ق.ظ

Terrific info, With thanks!
fast cialis online only here cialis pills cialis cost free generic cialis buying cialis on internet acheter cialis meilleur pri venta cialis en espaa cialis therapie cialis patentablauf in deutschland tesco price cialis
buy cialis germany
پنجشنبه 8 آذر 1397 10:03 ب.ظ

Nicely put. Cheers!
cialis bula buying cialis overnight get cheap cialis cipla cialis online cialis 30 day trial coupon generic cialis at the pharmacy look here cialis cheap canada fast cialis online trusted tabled cialis softabs enter site 20 mg cialis cost
Cialis canada
پنجشنبه 8 آذر 1397 10:30 ق.ظ

Kudos! An abundance of tips!

buy cialis online nz cialis daily new zealand il cialis quanto costa precios cialis peru how does cialis work cialis patentablauf in deutschland cialis 5 mg funziona cialis daily cialis generika cialis rezeptfrei sterreich
Cialis online
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:47 ب.ظ

Great write ups, Appreciate it.
effetti del cialis buy cheap cialis in uk side effects for cialis buy online cialis 5mg cialis in sconto canadian drugs generic cialis cialis prices in england cialis soft tabs for sale cialis ahumada chinese cialis 50 mg
buy cialis online no prescription
چهارشنبه 7 آذر 1397 09:55 ق.ظ

You revealed this superbly!
are there generic cialis cialis pills in singapore price cialis per pill cialis therapie cialis usa cost cialis dose 30mg cialis pills price each buy cialis cheap 10 mg precios cialis peru cialis official site
buy generic cialis pills
دوشنبه 9 مهر 1397 01:42 ب.ظ

This is nicely said. .
tadalafil generic cialis generique 5 mg comprar cialis navarr cialis 5 effetti collaterali brand cialis generic we recommend cialis info rx cialis para comprar cialis price in bangalore wow cialis 20 cialis mit grapefruitsaft
pharmacy canada 24
یکشنبه 1 مهر 1397 12:08 ب.ظ

Incredible lots of useful advice.
canadian pharmacy meds order canadian prescriptions online buy viagrow pro how safe are canadian online pharmacies online drug store discount canadian pharmacies prescriptions from canada without drugstore online reviews canada pharmacies reputable canadian prescriptions online
viagravonline.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 08:34 ق.ظ

Great facts. Thanks a lot.
usa cialis online try it no rx cialis cialis 20 mg cost cialis generic availability cialis venta a domicilio cialis tablets for sale trusted tabled cialis softabs cialis 5 mg funziona we choice free trial of cialis if a woman takes a mans cialis
http://cialissi.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 02:21 ب.ظ

Really a good deal of fantastic advice.
click here take cialis prix de cialis we use it 50 mg cialis dose cialis generico cialis tadalafil online side effects for cialis cialis 5mg prix cialis once a da cialis 5 mg effetti collateral cheap cialis
viagravonline.com
یکشنبه 11 شهریور 1397 09:41 ب.ظ

You said it perfectly..
cialis y deporte cialis online holland cialis usa cost cost of cialis per pill safe dosage for cialis miglior cialis generico fast cialis online comprar cialis 10 espa241a cialis baratos compran uk how to purchase cialis on line
viabiovit.com/apotheek-prijzen-voor-viagra.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 09:07 ق.ظ

You suggested it superbly!
can you buy viagra over the counter buy viagra overnight shipping can you actually buy viagra online can you really buy viagra online get viagra cheap viagra best place to buy generic viagra online viagra buy viagra online pharmacy viagra where to buy viagra online safely cheap online viagra
babecolate.com/wcan-you-buy-cialis-without-prescrition.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 12:42 ق.ظ

Useful tips. Many thanks.
are there generic cialis cialis price in bangalore side effects of cialis cialis venta a domicilio buy generic cialis best generic drugs cialis cialis generique 5 mg cialis generico lilly costo in farmacia cialis enter site natural cialis
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/1/1c/Mark_Curry_2008.jpg/200px-Mark_Curry_2008.jpg
شنبه 22 اردیبهشت 1397 11:18 ب.ظ
Mаgnificent site. A lot of useful info here.

I'm sending it to some friends ans аlso sharing in delicious.
And naturally, thanks to your sweat!
кредиты онлайн на карту
شنبه 22 اردیبهشت 1397 10:20 ق.ظ
кредиты онлайн на карту без
проверки украина
займы на карту срочно без
проверки кредитной истории украина
кредит наличными на карту без отказа
получить кредит онлайн на
карту срочно
микрокредит круглосуточно
срочно деньги на карту круглосуточно
займ срочно без отказов и проверок украина круглосуточно
Cialis generic
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:55 ب.ظ

With thanks! Loads of write ups.

cialis 200 dollar savings card cialis kaufen bankberweisung precios cialis peru import cialis i recommend cialis generico cialis pills female cialis no prescription cialis alternative tadalafil cialis for sale in europa
Viagra for daily use
پنجشنبه 6 اردیبهشت 1397 12:55 ق.ظ

Truly many of superb facts.
online pharmacy sildenafil buy original viagra sildenafil prescription uk sildenafil how do i buy viagra buy viagra pills online online viagra without prescription can you buy viagra over the counter buy viagra tablets tadalafil
Robert's Blow Boy
دوشنبه 3 اردیبهشت 1397 08:54 ب.ظ
Observe Samsung's Galaxy Note 4 fairly warrants the declaration.
Arron
دوشنبه 3 اردیبهشت 1397 08:43 ب.ظ
The precise scarf can make an ordinary suit look fairly dashing, as
well as nicely emphasize a more casual outfit.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر



نمایش نظرات 1 تا 30